Η τάση να καταλήγουμε ξανά και ξανά σε σχέσεις που μοιάζουν διαφορετικές στην αρχή, αλλά τελικά ακολουθούν παρόμοια μοτίβα, δεν οφείλεται απαραίτητα στην κακή τύχη. Η ψυχολογία υποδεικνύει ότι προηγούμενες εμπειρίες, το στιλ προσκόλλησης και η εξοικείωση με συγκεκριμένες συμπεριφορές μπορούν να επηρεάσουν το ποιον θεωρούμε ελκυστικό ή ασφαλή σύντροφο.
Η επίδραση του παρελθόντος στις επιλογές μας
Όταν το γνώριμο μοιάζει ασφαλές
Ένας από τους μηχανισμούς που επηρεάζουν τις επιλογές μας είναι η τάση να επαναλαμβάνουμε μοτίβα από το παρελθόν, ακόμη και αν μας προκαλούν δυσφορία. Αυτό σημαίνει ότι ένας άνθρωπος μπορεί ασυνείδητα να επιστρέφει σε γνώριμες δυναμικές, σαν να προσπαθεί κάθε φορά να πετύχει ένα διαφορετικό αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, κάποιος που μεγάλωσε με συναισθηματικά απόμακρους ανθρώπους μπορεί αργότερα να έλκεται από συντρόφους με παρόμοια χαρακτηριστικά, όχι επειδή επιθυμεί μια δύσκολη σχέση, αλλά επειδή αυτή η συναισθηματική δυναμική του είναι ήδη γνωστή.
Το στιλ προσκόλλησης και η επιλογή συντρόφου
Σημαντικό ρόλο μπορεί να παίζει και ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουμε να σχετιζόμαστε συναισθηματικά με τους άλλους. Άτομα με αγχώδες στιλ προσκόλλησης μπορεί να έλκονται από πιο αποστασιοποιημένους συντρόφους. Η απόσταση του ενός ενισχύει την ανάγκη του άλλου για εγγύτητα, δημιουργώντας έναν κύκλο έντασης και ανασφάλειας. Ενώ μια τέτοια σχέση μπορεί να είναι κουραστική, ταυτόχρονα μπορεί να μοιάζει παράξενα "φυσιολογική" επειδή επαναλαμβάνει μια ήδη γνώριμη συναισθηματική εμπειρία.
Γιατί μας ελκύει αυτό που γνωρίζουμε
Στην ψυχολογία υπάρχει και η έννοια της επίδρασης της εξοικείωσης, δηλαδή η τάση να προτιμούμε ανθρώπους, συμπεριφορές ή καταστάσεις που μας είναι γνώριμες. Αυτό συνήθως είναι χρήσιμο γιατί το οικείο μειώνει την αβεβαιότητα. Στις σχέσεις όμως μπορεί να λειτουργήσει και εναντίον μας, όταν αυτό που μας είναι γνώριμο είναι η συναισθηματική αστάθεια, η έλλειψη διαθεσιμότητας ή η συνεχής ανάγκη να "κερδίσουμε" την προσοχή κάποιου.
Αναγνώριση και αλλαγή προβληματικών μοτίβων
Πότε μια σχέση γίνεται προβληματική
Μια σχέση δεν είναι προβληματική απλώς επειδή υπάρχουν διαφωνίες ή δύσκολες περίοδοι. Πιο ανησυχητικό είναι όταν επαναλαμβάνονται σταθερά συμπεριφορές όπως:
- υποτίμηση των συναισθημάτων ή των αναγκών του άλλου
- συστηματική μετατόπιση ευθυνών
- έλλειψη αμοιβαιότητας
- έντονη κριτική και αμυντική επικοινωνία
- συνεχής παραβίαση ορίων
- αίσθημα ότι πρέπει κανείς να "περπατά σε τεντωμένο σκοινί" για να αποφύγει μια σύγκρουση
Με την πάροδο του χρόνου, τέτοιες δυναμικές μπορούν να επηρεάσουν την αυτοεκτίμηση και να κάνουν έναν άνθρωπο να αμφισβητεί ακόμη και τη δική του κρίση.
Πώς σπάει το μοτίβο: Το πρώτο βήμα
Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωριστεί αν υπάρχει πράγματι επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Χρήσιμο μπορεί να είναι να κοιτάξει κάποιος πίσω στις προηγούμενες σχέσεις του και να αναρωτηθεί:
- Ποια χαρακτηριστικά είχαν κοινά οι σύντροφοί μου;
- Τι μου έλειπε συνήθως από αυτές τις σχέσεις;
- Υπήρχαν συμπεριφορές που αποδεχόμουν παρότι με πλήγωναν;
- Επέλεγα συχνά ανθρώπους που δεν ήταν συναισθηματικά διαθέσιμοι;
- Υπάρχει κάτι σε αυτές τις σχέσεις που μου θυμίζει παλιότερες εμπειρίες;
Η αναγνώριση του μοτίβου μπορεί να βοηθήσει ώστε η επιλογή συντρόφου να γίνεται λιγότερο αυτόματα και περισσότερο με βάση στοιχεία όπως η σταθερότητα, η ενσυναίσθηση, η συναισθηματική ωριμότητα και ο σεβασμός των ορίων.
Πώς σπάει το μοτίβο: Το επόμενο βήμα
Αφού αναγνωρίσουμε ότι επαναλαμβάνουμε το ίδιο μοτίβο στις σχέσεις μας, το επόμενο βήμα είναι να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε και αξιολογούμε έναν σύντροφο. Είναι σημαντικό να ακούτε τα πρώτα σημάδια δυσφορίας. Αν από νωρίς αισθάνεστε ότι κάτι δεν σας ταιριάζει, ότι δεν μπορείτε να είστε ο εαυτός σας ή ότι η σχέση σας δημιουργεί περισσότερη ένταση παρά χαρά, αυτά είναι σημαντικά μηνύματα που πρέπει να λάβετε υπόψη.
Το είδαμε στο Iatropedia.
